Eleven kan addere brøkar med lik nemnar og forklare kvifor nemnaren ikkje blir endra.
Mål for opplæringa er at eleven skal kunne
lage og løyse problem med desimaltal, brøk og prosent og argumentere for eigne løysingar
Kode: KM13277
Kompetansemål frå læreplan i matematikk (MAT01-06), Utdanningsdirektoratet, NLOD.
Åpen Skole har delt målet i læringsmål. Denne leksjonen handlar om eitt av dei. Sjå alle måla for 6. trinn
Ein brøk har ein teljar og ein nemnar. Teljaren står over streken. Nemnaren står under streken.
Nemnaren seier kor mange like store delar det heile er delt i. Teljaren seier kor mange delar vi har.
Nokre brøkar har lik nemnar (same tal under streken). Då er delane like store. Då kan vi telje delane saman.
Sjå på . Vi har 2 sjuandedelar og 3 sjuandedelar. Til saman har vi 5 sjuandedelar. Svaret er .
Regel: Legg saman teljarane. Behald nemnaren.
Nemnaren endrar seg ikkje. Delane blir ikkje større eller mindre.
Nokre gonger blir teljaren større enn nemnaren. Eit døme er . Det heiter ein uekte brøk (ein brøk som er større enn 1). Det er eit riktig svar. Du kan òg skrive . Det heiter eit blanda tal (eit heilt tal og ein brøk).
Sjekk om du kan forkorte svaret (gjere tala i brøken mindre). Eit døme er .
Du kan trekkje frå på same måten. Trekk frå teljarane. Behald nemnaren.
Trykk på eit ord for å sjå kva det tyder.
Eit tal som viser ein del av noko heilt. Eit døme er .
Talet over brøkstreken. Det seier kor mange delar vi har.
Talet under brøkstreken. Det seier kor mange like store delar det heile er delt i.
Brøkane har same tal under streken. Då er delane like store.
Teljaren er større enn nemnaren. Brøken er større enn 1. Eit døme er .
Eit heilt tal og ein brøk saman. Eit døme er .
Du deler teljar og nemnar med same tal. Brøken er like mykje verd etterpå.
Rekn ut .
Steg 1: Sjå på nemnarane. Begge er 5.
Steg 2: Legg saman teljarane. .
Steg 3: Behald nemnaren 5. Svaret er .
Nemnaren 5 tyder femtedelar. 1 femtedel og 3 femtedelar blir 4 femtedelar. Delane er like store heile tida. Difor er nemnaren framleis 5.
Noor går km til bussen. Etter bussturen går ho km til trening. Kor langt går ho til saman?
Steg 1: Finn brøkane i teksten. Dei er og .
Steg 2: Begge nemnarane er 10. Legg saman teljarane. .
Steg 3: Behald nemnaren. Ho går km.
Steg 4: Sjekk svaret. er større enn begge brøkane. Slik skal ein sum vere.
Ein tidel av ein kilometer er like stor kvar gong. Vi tel bitane. 3 bitar og 6 bitar blir 9 bitar.
Rekn ut . Skriv svaret som eit blanda tal. Forkort brøkdelen (brøken i det blanda talet).
Steg 1: Legg saman teljarane. Behald nemnaren. Du får .
Steg 2: Teljaren er større enn nemnaren. Svaret er større enn 1.
Steg 3: er éin heil. Då er .
Steg 4: Forkort . Del teljar og nemnar med 4. Du får .
Steg 5: Svaret er .
Åttedelane er like store. Difor tel vi dei saman. 8 åttedelar er éin heil. Forkorting endrar ikkje verdien. 4 åttedelar er like mykje som ein halv.
Desse feilane er vanlege. Slik unngår du dei:
Nokre legg saman nemnarane òg. Dei skriv . Då blir svaret for lite. Nemnaren seier kor store delane er. Delane endrar ikkje storleik.
Nokre elevar gongar nemnarane. Dei skriv . Det er regelen for å gonge brøkar. Når du legg saman, beheld du nemnaren.
Nokre trur at er eit galt svar. Men ein uekte brøk er eit vanleg tal. Han er berre større enn 1. Ikkje ta bort dei heile.
Lik nemnar: Legg saman teljarane. Behald nemnaren.
Nemnaren seier kor store delane er. Han endrar seg ikkje.
Svaret kan bli større enn 1. Det er heilt i orden.
Sjekk til slutt om du kan forkorte svaret.
No kan du øve på oppgåver. Du får hint om du står fast.